Οικολογία και οικονομία: Δύο έννοιες που σε ένα φυσιολογικό κόσμο θα ήταν ταυτόσημες – δύο έννοιες που στο δικό μας κόσμο αλληλοαποκλείονται.

Από τον Μιχάλη Γ.

Αν η οικονομία σήμερα λειτουργούσε βάσει του ορισμού της, δηλαδή ως «η σωστή και αποδοτική χρήση των διαθέσιμων πόρων», τότε δεν θα υπήρχε και λόγος ύπαρξης της λεγόμενης «οικολογίας». Και όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, εφόσον η οικονομία δεν είναι σε θέση να φέρει σε πέρας αυτό για το οποίο δημιουργήθηκε, ήρθε η οικολογία να λειτουργήσει ως αντίβαρο.

Η οικολογία έχει γίνει πλέον κεντρικό θέμα τόσο στην πολιτική σκηνή αλλά και στον επιχειρηματικό κόσμο. Φαινόμενο του θερμοκηπίου, ανακύκλωση, οικολόγοι πράσινοι, τρύπα του όζοντος, μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, πράσινη ανάπτυξη, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, βιολογικά προϊόντα, είναι λίγες από τις χιλιάδες εκφράσεις που μας κατακλύζουν καθημερινά, καθώς η οικολογία φαίνεται να «φοριέται» ιδιαίτερα τελευταία τόσο από κόμματα όσο και από δημοσιογράφους, επιχειρηματίες κ.λπ.
Από την άλλη πλευρά και αν το δούμε ρεαλιστικά, η «οικονομία» στις μέρες μας δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα μάτσο δείκτες, οι οποίοι είναι πέρα για πέρα ασύνδετοι με την ποιότητα ζωής. Έννοιες όπως η βιωσιμότητα και η ευημερία είναι δευτερεύουσας σημασίας σε αντίθεση με το ακαθάριστο εθνικό προϊόν, το χρέος, το έλλειμμα, τα spread, τον πληθωρισμό και τόσα άλλα μεγέθη με τα οποία βομβαρδιζόμαστε καθημερινά χωρίς οι περισσότεροι να έχουμε αναρωτηθεί ποτέ τι αντιπροσωπεύουν και για ποιο λόγο μας ενδιαφέρουν. Αλήθεια, θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να μας απαντήσει κάποτε κάποιος «ειδικός» για ποιο λόγο όλοι αυτοί οι δείκτες είναι σημαντικότεροι από τον αέρα χωρίς διοξείδιο, την τροφή χωρίς φυτοφάρμακα, το νερό χωρίς νιτρικά και γενικά μια κοινωνία χωρίς σοβαρά προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας.

Μια οικονομία θεωρείται ακμάζουσα όταν αυξάνεται η κατανάλωση προϊόντων. Αλλάζουμε αυτοκίνητα κάθε 4-5 χρόνια, αγοράζουμε νέες ηλεκτρονικές συσκευές κάθε 1-2 χρόνια, γιατί οι παλιές θεωρούνται ξεπερασμένες, καίμε πετρέλαιο με απίστευτους ρυθμούς, για να υποστηρίξουμε την ακριβή μας ζωή και την παραγωγή, καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες τροφής και νερού.

Το αποτέλεσμα είναι να γεμίζουμε τις χωματερές μας με ένα σωρό αντικείμενα των οποίων η κατασκευή (και η φυσική αποδόμηση) είναι δύσκολη, μολύνουμε τον αέρα και τον υδροφόρο ορίζοντα με χημικές ουσίες και το σημαντικότερο από όλα: καταναλώνουμε απερίσκεπτα τους φυσικούς πόρους της Γης με γνώμονα το κέρδος. Γιατί σε αυτό το παιχνίδι τον πρώτο λόγο έχουν πάντα οι οικονομολόγοι και όχι οι επιστήμονες. Γιατί αυτό που ενδιαφέρει είναι αν μια επένδυση είναι «οικονομικά» αποδοτική και όχι βιώσιμη με όλη τη σημασία της λέξης. Βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με ένα σπάταλο σύστημα, που όσο περισσότερους πόρους καταναλώνει, τόσο καλύτερο θεωρείται. Για ποιο λόγο τα αυτοκίνητα και οι υπολογιστές δεν έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, γιατί απαιτούνται τόσα πολλά χρήματα για τη συντήρησή και λειτουργία τους; Το πιο παράξενο απ’ όλα είναι ότι σήμερα υπάρχει η τεχνολογία που μπορεί να καταστήσει ένα προϊόν ή ένα έργο βιώσιμο. Από την άλλη έχουμε και τα κέρδη των εταιριών, που πρέπει να παράγουν και να συνεχίσουν να παράγουν με γοργούς ρυθμούς για να μην κλείσουν.

Όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν σε όλους μας άσχετα με την καθημερινότητά μας σε αυτή τη μικρή γωνιά του κόσμου που ζούμε. Κι όμως η κακή πρακτική που ακολουθείται παγκοσμίως μας έχει αγγίξει και με το παραπάνω, το καταλαβαίνουμε έμμεσα από την αύξηση τιμών όλων των προϊόντων και πιο άμεσα από την επίσκεψή μας στο βενζινάδικο. Κακά τα ψέματα, το πετρέλαιο λιγοστεύει και πλέον αυτοί που υποστηρίζουν το αντίθετο ή δεν γνωρίζουν ή απλώς στηρίζουν τον κύκλο κερδών των πολυεθνικών. Και αν δεν λιγοστεύει, η ικανότητα άντλησης που υπάρχει σήμερα δεν πρόκειται ούτε κατά διάνοια να καλύψει τις απαιτήσεις του πλανήτη σε μερικά χρόνια.
Καταφέραμε λοιπόν για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας να έρθουμε αντιμέτωποι με τον αφανισμό ενός πόρου πάνω στον οποίο έχει οικοδομηθεί η βιομηχανία και κατ’ επέκταση η άνοδος του βιοτικού επιπέδου κυρίως του δυτικού κόσμου. Και όσο περνάει ο καιρός και η «οικονομία» συνεχίζει το «ευεργετικό» της έργο, τόσο οι πόροι της Γης θα κατασπαταλώνται με αποτέλεσμα να ξυπνήσουμε ένα πρωΐ για να πληρώσουμε τον λογαριασμό του πόσιμου νερού και του καθαρού αέρα, που θα είναι πολυτέλεια για λίγους.
Ο σεβασμός στους φυσικούς πόρους είναι εξαιρετικά δύσκολο να πραγματοποιηθεί σε αυτό το αντι-οικονομικό σύστημα που ζει ο κόσμος σήμερα για τον απλό λόγο ότι ένα σύστημα που είναι πραγματικά αποδοτικό και ανθεκτικό, λόγω των «απαράβατων» κανόνων προσφοράς και ζήτησης θα χρειάζεται ένα αντίστοιχο χρηματικό τίμημα το οποίο δυστυχώς δεν είναι σε θέση να το αντέξουν οι οικονομικά αδύνατοι. Και αυτό ίσως είναι το μεγάλο στοίχημα της τεχνολογίας, να καταστήσει τέτοιου είδους προϊόντα προσιτά, ώστε να υπάρξει κάποτε η ελπίδα μετάβασης σε ένα σύστημα που θα σέβεται τον άνθρωπο και το οικοσύστημα.